BÀI THAM LUẬN
TUYỂN CHỌN GỞI ĐẾN
HỘI NGHỊ LIÊN MINH DÂN TỘC VIỆT NAM
T̉A ÁN QUỐC TẾ VÀ VẤN ĐỀ VIỆT NAM
Luật Sư Nguyễn Thành - San Jose, California
LTS. Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực và việc
đảng CSVN kư hiệp ước "hiến đất, dâng biển" cho Trung Quốc là hai đề tài thời sự
đang được mọi người hết sức quan tâm. Trong số hiếm hoi bài viết thuộc giới hiểu
biết luật pháp người Việt về Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực thiết lập ngày
11/ 4/2002, bài viết của LS Nguyễn Thành dưới đây thể hiện một sự nghiên cứu
công phu và cung cấp nhiều dữ kiện khả tín. Hơn nữa, với tinh thần của người
tranh đấu muốn góp phần chuyên môn vào việc giải thể chế độ Cộng Sản đang bách
hại quê hương và dân tộc, ông đă không ngần ngại đưa ra các giải pháp pháp lư
quốc tế khả thi dựa trên các cơ sở hữu lư và lư luận vững chắc.
LS Nguyễn Thành là khuôn mặt quen thuộc của Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia Bắc
California và từng có nhiều đóng góp tích cực. Ông là Tổng thư kư Hội Luật Gia
Việt Nam California (1994-1995) do LS Nguyễn Hữu Thống làm Chủ tịch và Phụ tá
của GS Nguyễn Văn Canh trong Ủy Ban Bảo Vệ Sự Vẹn Toàn Lănh Thổ Việt Nam trong
việc "thực hiện và công bố" vào dịp 30/4/1995 tài liệu gía trị Điạ Lư Biển Đông
với Hoàng Sa-Trường Sa do cựu Hải Quân Trung Tá Vũ Hữu San biên soạn nhằm phản
kháng 10 cán bộ Trung Quốc đă đến Đài Bắc năm 1994 hội họp với giới nghiên cứu
Đài Loan để t́m cách hợp thức hóa việc xâm chiếm hai nhóm đảo Hoàng Sa - Trường
Sa của Việt Nam.
Từ tháng 6/2000, sau khi ḥa giải giữa một nhóm "người chống cộng" ở San Jose
quen biết không thành, LS Nguyễn Thành ít xuất hiện trong sinh hoạt cộng đồng
địa phương và dùng thời gian vào việc nghiên cứu luật pháp quốc tế với hoài băo
"vận dụng" vào việc đấu tranh giải thể chế độ Cộng Sản tại quê nhà. Được biết,
gần đây ông đă đến Paris, Geneva, La Hague, Rome... với tư cách hoàn toàn cá
nhân như ông đă viết trong bài để trao đổi, nghiên cứu tại chỗ và sưu tầm tài
liệu liên quan tới Ṭa Án Quốc Tế và 2 hiệp ước vô cùng di hại cho đất nước và
dân tộc do đảng CSVN chủ trương và kư kết với Trung Cộng.
Chúng tôi tin rằng bài viết dưới đây của ông có nhiều đóng góp hữu ích, mời bạn
đọc theo dơi.
___________
* Lời Thưa
1. Cho đến ngày 7/4/2002 chúng tôi trở lại Hoa Kỳ, sau ba tuần lễ đến một số
nước ở Âu-châu một lần nữa với tư cách cá nhân để tiếp xúc, trao đổi, t́m hiểu
tại chỗ và sưu tầm tài liệu cần thiết cho một mục tiêu theo đuổi từ lâu, Ṭa Án
H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực vẫn c̣n là giấc mơ của mọi người. Theo tài liệu của
tổ chức Công Lư không Biên Giới (Justice Sans Frontières), tuy Quy Chế Rome
thiết lập Ṭa Án được 120 nước kư kết (signature) từ ngày 17/7/1998 (chữ kư 121
của chính quyền Mỹ Clinton cũng từ cuối 2000), số nước phê chuẩn (ratification)
Quy Chế đến cuối tháng 3/ 2002 vẫn dậm chân tại chỗ ở con số 56, chưa đủ số 60
nước qui định để có hiệu lực.
Từ tổ chức Công Lư không Biên Giới (1), một trong số trên 800 tổ chức phi chính
phủ (non-govern -mental organization) từng ra sức vận động việc triệu tập Hội
Nghị Rome để thành lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực, đến giới luật gia,
các nhà tranh đấu và giới truyền thông quốc tế chúng tôi tiếp xúc trong chuyến
đi lần này (như GS Vũ Quốc Thúc, TS Nguyễn Q. Hảo, TS Nguyễn P. Liên, các GS
Nguyễn Văn Lan, Phạm Kế Viêm, nữ LS trẻ Dominique Gérard, SV Cao học Triết
Alain,...) không ai ngờ Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực lại có thể ra đời vào
ít ngày sau đó v́ thực tế, nó đă bị "đá qua đá lại ṿng ṿng ở Liên Hiệp Quốc"
từ hơn 50 năm qua.
Bất ngờ! Đối với những ai theo dơi vấn đề này th́ đúng là một bất ngờ: Trưa thứ
Năm ngày 11/4/ 2002, Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực chính thức được thiết
lập tại Trụ Sở Liên Hiệp Quốc ở New York, sau khi được 10 nước phê chuẩn trong
cùng một ngày, nâng số nước "ratification" Quy Chế Rome lên con số 66, quá con
số 60 quy định. Các đài truyền h́nh và các hăng tin quốc tế đều loan tin, thế
giới hân hoan chào đón trong lúc Hoa Kỳ đơn độc phản đối mạnh mẽ. (U.S.
vigorously opposed if U.N. creates a permanent world war crimes court. CNN
11/4/02. Nations ratify despite U.S. opposition. New York Times and San Jose
Mercury New 12/4/02 by Barbara Crossette) (2)
Việc 10 nước nhất loạt phê chuẩn Quy Chế Rome trong một ngày như một thông điệp
của thế giới trước cuộc chém giết không ghê tay đang diễn ra ở Trung Đông. Dù
nhân danh bất cứ lư do ǵ, cuộc chém giết tập thể, bất kể thường dân vô tội phụ
nữ và trẻ thơ như một thách thức công khai đối với Cộng Đồng Thế Giới và nó cũng
tồi tệ hơn cả kiểu "mắt trả mắt, răng trả răng" của h́nh luật thời cổ xưa. Có
thể nói việc Israel bất chấp các Nghị Quyết của Hội Đồng Bảo An và của Liên Hiệp
Âu châu ngang nhiên tấn chiếm các thành phố của Palestine khiến cho Ṭa Án H́nh
Sự Quốc Tế Thường Trực ra đời sớm hơn v́ nhiều người đă cho rằng với t́nh h́nh
hiện nay phải đến năm 2004 Ṭa Án mới có thể h́nh thành.
2. Với chúng ta, Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực ra đời vào đúng lúc con dân
nước Việt khắp nơi đang sục sôi căm phẫn lên án đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà
Nội phản bội tổ quốc, phản bội nhân dân, phản bội truyền thống Tổ Tiên anh hùng,
"hiến đất, dâng biển" cho Trung Quốc để đổi lấy sự bảo hộ chính trị và mua thời
gian để độc quyền "làm hại" đất nước. Sự chống đối ngày càng dâng cao và từ khi
toàn bộ đất nước lọt vào ách thống trị của đảng CSVN ngày 30/4/1975 đến nay,
chưa bao giờ con dân nước Việt trong và ngoài nước lại ở vào thế "hợp đồng"
chống đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội mănh liệt đến như thế!
Cùng với biết bao tội ác đă gây ra cho dân tộc Việt trong suốt hơn 70 năm qua
(tính từ ngày 3/2/ 1930, đảng CS Đông Dương ra đời), việc kư kết hai hiệp ước
"măi quốc cầu vinh" 30/12/1999 và 25/ 12/2000 của đảng CSVN như thêm một trọng
tội và đă tác dụng như giọt nước làm tràn ly uất hận. Hàng trăm bài viết chống
đối, lên án đảng CSVN tràn ngập hàng ngày trên báo chí, trên mạng lưới thông tin
toàn cầu; hàng trăm cuộc hội thảo, biểu t́nh bầy tỏ sự phẫn nộ, lên án đảng CSVN
trước công luận đă, đang và rồi đây c̣n tiếp diễn ở bất cứ nơi đâu có sự hiện
diện của con dân nước Việt.
Nhiều vị thức giả hằng quan tâm đến vận mệnh dân tộc Việt c̣n cho rằng đây là 1
cơ hội hết sức hiếm quư để người dân Việt khắp nơi, khắp chốn gạt bỏ "tị hiềm,
phe phái" ngồi lại với nhau và nếu được khai thác đúng mức rất có thể dẫn đến sự
xụp đổ chế độ bán nước hại dân do đảng CSVN đă áp đặt lên gần 80 triệu con dân
nước Việt. Trong số các biện pháp đối phó với đảng CSVN, đặc biệt là giải pháp
đối với các hiệp ước bất hợp hiến (dù là hiến pháp của chế độ CSVN hiện nay) và
bất hợp pháp (so với luật pháp quốc tế hiện hành) nhiều người suy nghĩ tới việc
đưa đảng CSVN ra trước một Ṭa Án Quốc Tế để nhờ phân xử.
Rất nhiều vị khác c̣n nhận xét: Sau vụ "khủng bố 9/11" tàn bạo nhắm vào thường
dân vô tội Mỹ khiến cả thế giới văn minh choáng váng và quyết không dung tha,
thời cơ thuận lợi đă đến để đưa "tập đoàn lănh đạo" đảng CSVN và cầm quyền Hà
Nội, một tập đoàn khủng bố có hệ thống, tinh vi và tàn bạo gấp bội đối với chính
đồng bào ruột thịt trong suốt nhiều thập niên, ra trước Diễn Đàn Quốc Tế và
trước Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế giống như Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế dành cho Slobodan
Milosovic và đồng bọn về nhiều "tội ác nghiêm trọng" xảy ra trong lúc cầm quyền
ở Nam Tư thập niên 1990, hay trước các Ṭa Án Quốc Gia của các nước tôn trọng
nhân quyền trên thế giới giống như trường hợp cựu Tổng Thống Chile Augusto
Pinochet trước Ṭa Án Tối Cao Anh quốc. (3)
3. Thật ra, đề cập đến "tác dụng" và "phạm vi" thẩm quyền của Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực lúc này có hơi sớm. Sớm v́ cần thời gian để thấy được sự vận
dụng vào thực tế của Ṭa Án đối với nhiều nguyên tắc về pháp lư và đối với ngay
các điều khoản căn bản và cả các định nghĩa về các loại tội phạm minh định trong
Quy Chế Rome. Hơn nữa, Ṭa Án được thiết lập đúng lúc một số các nguyên tắc căn
bản về pháp lư, về luật lư và các án lệ quốc tế trứ danh đang có khuynh hướng
"xé bỏ tập tục" luật pháp quốc tế và được đón nhận nồng nhiệt khắp nơi. Dù vấn
đề c̣n đang là đề tài tranh luận gắt gao trong giới luật gia quốc tế nhưng hiển
nhiên không thể không ảnh hưởng đến Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực vừa h́nh
thành.
Nói khác đi, nếu căn cứ vào một số Điều căn bản của Quy Chế Rome 17/7/1998 để đi
tới một số kết luận khả dĩ có thể chấp nhận được ngay lúc này về Toà Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực th́ --một mặt khác, quả quyết lúc này về một số vấn đề thuộc
về thẩm quyền tối hậu của Ṭa Án (và của Liên Hiệp Quốc) trong lúc Ṭa Án chưa
thực sự bắt tay vào hoạt động, chủ yếu là việc thực thi các nguyên tắc về pháp
lư, về luật lư và các điều khoản căn bản của Quy Chế Rome giữa lúc pháp luật
quốc tế đang có khuynh hướng đổi thay, "xé bỏ tập tục", thiết tưởng là quá vội
vàng, nhất là khi khuynh hướng đổi thay này lại được Quy Chế Rome đón nhận, từ
Lời Mở Đầu (Preamble) đến các Điều căn bản.
Trên cơ sở các nhận thức ấy, chúng tôi xin tŕnh bầy bài viết trong ba phần
chính sau đây:
I) Sơ lược về các Ṭa Án Quốc Tế (từ 1945 đến 2002) để có thể hiểu rơ về hệ
thống Ṭa Án Quốc Tế và ghi nhận sự đấu tranh bền bỉ của Cộng Đồng Quốc Tế trong
lănh vực Pháp Lư Quốc Tế;
II) Phân tích sơ quát một số Điều khoản căn bản của Quy Chế Rome để thấy rơ sự
khác biệt và sự tiến bộ của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực vừa h́nh thành;
và
III) Ṭa Án Quốc Tế và vấn đề Việt Nam hay các giải pháp Pháp Lư Quốc Tế có thể
vận dụng đối phó với đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội hiện nay.
I. CÁC T̉A ÁN QUỐC TẾ 1945-2002
Tính đến ngày 11/4/2002 h́nh thành Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực, đă có 6
Ṭa Án Quốc Tế được thiết lập, kể từ khi Liên Hiệp Quốc ra đời vào ngày
24/10/1945 sau hội nghị San Francisco gồm 51 nước. Đó là:
- Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực lập năm 1945, (c̣n gọi là Ṭa Án La Hague và đang
hoạt động);
- Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" Nuremberg (Đức) lập cuối 1945 (và chấm dứt nhiệm vụ
cuối 1946);
- Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" Tokyo (Nhật) cũng lập cuối 1945 (và chấm dứt nhiệm vụ
cuối 1946);
- Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" Bosnia lập ngày 25/05/1993 (và đang xét xử vụ
Milosovic ở La Hague);
- Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" Rwanda lập cuối 1994 (để xử các tội ác vùng Rwanda,
Phi-châu); và
- Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực (lập ngày 11/4/2002 vừa qua, có hiệu lực
ngày 1/7/2002).
Theo thủ tục thông thường, mỗi khi thành lập một Ṭa Án Quốc Gia, Quốc Hội phải
ra một Đạo Luật để minh định thẩm quyền tài phán của Ṭa Án Quốc Gia này. Đối
với quốc tế, thẩm quyền tài phán của Ṭa Án Quốc Tế thường do 1 Nghị Quyết của
Hội Đồng Bảo An (hay Liên Hiệp Quốc) hoặc do Hiệp ước, Công ước hay Quy Chế giữa
các quốc gia quy định. Ngoài ra, cũng cần lưu ư tới từ "ad hoc" (La-tinh=for
this purpose, for this occasion) được giới luật gia quốc tế thường dùng để chỉ
tính cách "không thường trực" hay "tạm thời", cho một "mục đích" hay một "trường
hợp" nào đó khi thành lập một Ṭa Án Quốc Tế. Một Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" là một
Ṭa Án Quốc Tế "tạm thời", "không thường trực", thẩm quyền tài phán "giới hạn"
vào một "mục đích" hay cho một "trường hợp" nào đó và sau khi xong nhiệm vụ là
Ṭa Án "giải thể". Thí dụ: Ṭa Án Quốc Tế "ad hoc" Nuremberg là một Ṭa Án Quốc
Tế "tạm thời" lập cuối năm 1945, có "mục đích" xét xử "trường hợp" các chóp bu
Đức quốc xă và sau khi thi hành xong nhiệm vụ "giới hạn" này Ṭa Án Quốc Tế
Nuremberg đă giải thể cuối năm 1946.
Trong số 6 Ṭa Án Quốc Tế nêu trên, hiện nay chỉ c̣n 3 Ṭa Án sau đây hoạt động:
1) Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague,
2) Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad hoc" Bosnia, và
3) Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực.
Sau đây, chúng tôi xin tóm lược một số chi tiết cần biết về 3 Ṭa Án Quốc Tế
đang hoạt động.
1. Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague (International Court of Justice). Đây là
Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực "đầu tiên" được thiết lập bởi Liên Hiệp Quốc năm
1945, sau Thế Chiến II, và là 1 trong 6 cơ quan chính của Liên Hiệp Quốc. Ba cơ
quan chính khác là Đại Hội Đồng (General Assembly), Hội Đồng Bảo An (Security
Council), và Pḥng Tổng Thư Kư (Secretariat).
Mục tiêu chính của Ṭa Án này là phân xử các tranh chấp giữa các nước hội viên
Liên Hiệp Quốc. Các nước không là hội viên Liên Hiệp Quốc có thể nhờ Ṭa Án phân
xử nếu được Liên Hiệp Quốc cho phép và phải chấp thuận phán quyết của Ṭa Án.
Ṭa Án có 15 vị thẩm phán, được đề cử từ các nước hội viên Liên Hiệp Quốc và
phải được Đại Hội Đồng biểu quyết chấp thuận theo nguyên tắc không một nước nào
được có hơn 1 thẩm phán của Ṭa Án. Phán quyết của Ṭa Án có giá trị chung thẩm.
Ở đây, chúng tôi xin tŕnh bầy 2 chi tiết quan trọng không thấy ông Tú Gàn, (tức
cựu Thẩm Phán Nguyễn Cần, một trong số hiếm hoi thuộc giới hiểu biết luật pháp
Việt Nam chịu bỏ công nghiên cứu và viết về Ṭa Án Quốc Tế, nhất là Ṭa Án H́nh
Sự Quốc Tế Thường Trực), đề cập trong các bài viết. (4) Đây là những bằng chứng
cụ thể về các nỗ lực đấu tranh bền bỉ của cộng đồng quốc tế để đi đến "một hệ
thống pháp lư quốc tế, một toà án quốc tế thường trực hữu hiệu" như nhận xét của
ông Kofi Annan, Tổng thư Kư Liên Hiệp Quốc. Hay như ghi nhận của Barbara
Crossette trong New York Times: "More than half a century after it was first
proposed in the ruins of World War II,the world's first permanent court for the
prosecution of war criminals and dictators became a reality Thursday with the
U.S. standing on the sidelines in strong opposition."
a) "Thủ Tục Khiếu Nại trước Hội Đồng Bảo An". Tuy một bên tranh tụng có quyền
không thi hành phán quyết của Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague, nhưng phía
đối phương chưa hẳn đă hoàn toàn chịu bó tay. Theo "thủ tục tố tụng" của Ṭa Án
này, đối phương c̣n có quyền "khiếu nại" trước Hội Đồng Bảo An. Hội Đồng Bảo An
có thể biểu quyết một "biện pháp trừng phạt" về ngoại giao, kinh tế và cả quân
sự nếu cần. Biện pháp trừng phạt của Hội Đồng Bảo An nếu được thi hành đúng đắn
th́ cũng không khác ǵ "tính cách cưỡng hành" như phạt tiền hay bỏ tù ở Ṭa Án
Quốc Nội (v́ Toà Án Quốc Tế đâu có thể "bỏ tù" một quốc gia).
Tiếc rằng, trong thực tế, Hội Đồng Bảo An cũng bất lực do ở ngay "thủ tục biểu
quyết" của cơ quan này. Theo Hiến Chương Liên Hiệp Quốc, 15 thành viên (trước
1965 chỉ có 11) của Hội Đồng chia làm 5 thành viên "thường trực" (gồm Mỹ, Anh,
Nga, Pháp và Trung Quốc) có quyền phủ quyết (veto) và 10 thành viên "không
thường trực" do Đại Hội Đồng biểu quyết lựa chọn, 2 năm một lần. Tuy thủ tục
biểu quyết của Hội Đồng Bảo An theo đa số (9/15 phiếu) quyết định nhưng với 1
điều kiện: "không một thành viên thường trực nào phủ quyết." Nếu 1 trong 5 nước
thành viên thường trực phủ quyết th́ mọi quyết định của Hội Đồng sẽ không được
thi hành. Kết quả là 5 nước này (nhiều nhất là Liên Xô trước đây) đă lạm dụng
quyền phủ quyết mỗi khi thấy bất lợi cho họ (hoặc phe nhóm) bất chấp quyền lợi
chung của thế giới, làm tê liệt phần lớn hoạt động của Hội Đồng Bảo An trong đó
có "biện pháp trừng phạt" đối với nước không thi hành phán quyết của Ṭa Án Quốc
Tế La Hague.
b) "Biện Pháp Collective Security". Nhưng cộng đồng thế giới đâu có chịu ngồi
yên để 5 nước thường trực Hội Đồng Bảo An mặc sức thao túng? Từ quá lâu đă h́nh
thành quan niệm về một nền an ninh của toàn thế giới và cộng đồng thế giới như
ngầm thoả thuận trước rằng sẽ có hành động chung để chống lại bất cứ một nước
hay một nhóm nước nào làm phương hại đến ḥa b́nh và an ninh thế giới, mục tiêu
hàng đầu của tổ chức Liên Hiệp Quốc. Quan niệm "collective security" này được
dựa trên căn bản của gỉa thiết rằng thường th́ không một nước hay một nhóm nước
nào dám cả gan đối đầu với sức mạnh của cả cộng đồng thế giới. Nếu điều đó xẩy
ra th́ cả cộng đồng thế giới sẽ thể hiện hành động qua biện pháp collective
security. (Collective security is based on the assumption that, normally, no
nation or group of nations would dare to challenge the power of the world
community, but, if an attack should occur, nations would honor their commitments
to take collective security).
Collective security ủy cho Liên Hiệp Quốc được xử dụng các biện pháp trừng phạt
kể cả giải pháp quân sự. Lúc đầu, collective security chỉ thuộc về Hội Đồng Bảo
An. Từ năm 1950, Đại Hội Đồng được ủy collective security khi nghị quyết của Hội
Đồng Bảo An bị ngăn chặn bởi quyền phủ quyết. (Since 1950, General Assembly also
has been empowered under the Uniting for Peace Resolution to authorize
collective security action if the Security Council is stymied with a veto). Năm
1950, Đại Hội Đồng đă xử dụng collective security lần đầu tiên bằng giải pháp
quân sự chặn đứng cuộc xâm lặng của Bắc Hàn đối với Nam Hàn (sau khi vấn đề bị
Liên Xô phủ quyết trước Hội Đồng Bảo An). Năm 1991, một lần nữa Đại Hội Đồng xử
dụng collective security qua biện pháp quân sự chống lại Iraq xâm lăng Kuwait.
Theo Hiến Chương Liên Hiệp Quốc, Chương VII, việc ǵn giữ "ḥa b́nh và an ninh
thế giới" và "thi hành biện pháp trừng phạt kể cả biện pháp quân sự" được trao
cho Hội Đồng Bảo An. (Chapter VII gives Security Council the responsibility to
determine the existence of any threat to the peace, breach of the peace or act
of aggression. The Council can make recommendations or take enforcement action
to restore peace and security). Qua biện pháp collective security, Hội Đồng Bảo
An đă bị "chia quyền" xử dụng biện pháp trừng phạt và các nước thành viên thường
trực của Hội Đồng Bảo An bị "hoá giải" quyền phủ quyết họ vẫn dùng để thao túng
Hội Đồng này.
Về điểm này, ông Tú Gàn đă nhớ lại trường hợp Việt Nam Cộng Hoà khi bị cộng sản
Hà Nội xâm lăng được Hoa Kỳ đem ra trước Hội Đồng Bảo An năm 1966 và bị Liên Xô
dùng quyền phủ quyết ngăn chặn và Hoa Kỳ đành bó tay. Chúng tôi không tin rằng
Hoa Kỳ không biết đến biện pháp hoá giải sự ngăn chặn bằng quyền phủ quyết qua
collective security trước Đại Hội Đồng như Hoa Kỳ đă áp dụng từ năm 1950 đối với
Bắc Hàn. Thiết nghĩ Hoa Kỳ đă có những toan tính khác nên đă dùng diễn đàn Liên
Hiệp Quốc một cách nửa vời cũng như Hoa Kỳ không thực tâm và cũng không muốn
chiến thắng trong cuộc chiến Việt Nam như mọi người đều biết và bằng chứng ngày
càng được phơi bầy dă tâm bán đứng VNCH của một số lănh đạo Mỹ lúc đó, trong đó
cố vấn an ninh kiêm ngoại trưởng Henry Kissinger là nhân vật chủ chốt!
Dù cộng đồng quốc tế cố gắng sửa sai, vai tṛ tài phán quốc tế của Ṭa Án Quốc
Tế Thường Trực La Hague có thể nói chỉ là con số không sau hơn 50 năm hoạt động.
Cộng đồng quốc tế hoàn toàn thất vọng, giới luật gia và các nhà nghiên cứu từ
lâu đă nhận ra lư do căn bản của sự thất bại nằm ở ngay Điều 36 của Quy Chế
thiết lập Ṭa Án này. Điều 36 "optional clause" của Quy Chế cho phép các bên
tranh tụng quyền chọn lựa "không thi hành" phán quyết của Ṭa cho dù chính họ tự
nguyện yêu cầu Ṭa phân xử. Đây là một nguyên tắc "quái gở" mà các luật gia quốc
tế tên tuổi đều cho là vô lư, một "nguyên tắc không bao giờ có trong hệ thống
pháp lư của một quốc gia". Các luật gia c̣n cho rằng Ṭa Án này không phải là
một ṭa án đúng nghĩa của nó mà chỉ là một "ủy ban trọng tài" trong đó hai bên
tranh chấp có quyền không thi hành quyết định của trọng tài. Tính đến năm 1984
Toà Án Quốc Tế Thường Trực La Hague phân xử vụ Nicaragua kiện Hoa Kỳ và Hoa Kỳ
từ chối thi hành phán quyết của Ṭa, Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực chỉ phân xử được
hơn 40 vụ tranh chấp giữa các nước hội viên Liên Hiệp Quốc (trung b́nh mỗi năm 1
vụ), nghĩa là các quốc gia không tin tưởng ǵ ở vai tṛ tài phán của Ṭa Án Quốc
Tế này nữa.
Hai vụ án điển h́nh làm uy tín của Ṭa Án Quốc Tế này suy giảm đến thảm hại đều
liên quan tới Hoa Kỳ.
- Vụ án 1: "U.S. v. Iran" (1980). Sau cuộc "cách mạng" xảy ra ở Iran cuối năm
1979, t́nh h́nh bang giao giữa Hoa Kỳ và Iran trở nên căng thẳng. Đầu năm 1980,
Iran bắt nhân viên ngoại giao Hoa Kỳ ở Iran làm con tin. Chính phủ Reagan (của
Hoa Kỳ lúc đó) kiện Iran trước Ṭa Án Quốc Tế La Hague (dù Hoa Kỳ lúc đó không
công nhận Ṭa Án Quốc Tế như đă nói ở trên). Ṭa Án La Hague ra phán quyết yêu
cầu Iran thả các con tin Hoa Kỳ, Iran từ chối không thi hành phán quyết, Hoa Kỳ
bó tay và sau đó phải t́m giải pháp bằng con đường ngoại giao thương thuyết.
- Vụ án 2: "Nicaragua v. U.S." (1984). Năm 1984, Nicaragua kiện Hoa Kỳ trước Ṭa
Án Quốc Tế La Hague đ̣i bồi thường thiệt hại v́ CIA (của Hoa Kỳ) đă yểm trợ vũ
khí, tiền bạc và khuyến khích các cuộc nổi loạn trong nước Nicaragua và tổ chức
gài ḿn ở các hải cảng của Nicaragua. Ṭa Án Quốc Tế ra phán quyết chấp thuận
yêu cầu của Nicaragua nhưng chính phủ Reagan Hoa Kỳ lúc đó cũng đă từ chối thi
hành trước sự chỉ trích dữ dội của các quốc gia trên thế giới. Tuy Tổng Thống
Reagan không công nhận Ṭa Án Quốc Tế La Hague nhưng vẫn ủng hộ Ṭa Án này v́
ông tin tưởng rằng "hoà b́nh và an ninh thế giới" sẽ không thể nào có được nếu
không có Luật Pháp Quốc Tế và Ṭa Án Quốc Tế hữu hiệu. (U.S. has generally
supported the Court in the belief that world peace and security are unlikely to
be achieved without world law and an effective court system).
2. Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Bosnia (International criminal court ad hoc
Yougoslavia). (5), (6)
Ngày 25/ 5/1993, lần đầu tiên Hội Đồng Bảo An ra Nghị Quyết thiết lập Ṭa Án
H́nh Sự Quốc Tế để truy tố nguyên thủ đương quyền một quốc gia cùng với nhiều
lănh đạo cao cấp nhất trong chính quyền về các "tội ác chống nhân loại" và "tội
ác chiến tranh" xảy ra trong phạm vi của một nước. Nói cụ thể hơn, ngày
25/5/1993, Hội Đồng Bảo An đă quyết định thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad
hoc" Bosnia và truy tố đích danh đương kim Tổng Thống LB Nam Tư Slobadan
Milosovic và hầu hết cộng sự viên cao cấp nhất các ngành trong chính phủ Nam Tư
lúc đó về các tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh xảy ra trong vùng
Bosnia. Công tố viên Ṭa Án lúc đó là luật gia Louise Arbour và bà Arbour đă nổi
tiếng thế giới khi truy tố và ra trát đ̣i bắt giam Tổng Thống đương quyền Nam Tư
Milosovic và các cộng sự viên cao cấp nhất trong chính phủ Nam Tư về các tội ác
nghiêm trọng xảy ra trong lúc đang cầm quyền. Danh sách tội phạm do Ṭa Án H́nh
Sự Quốc Tế Bosnia thiết lập hiện nay đă lên tới 26 người, gồm cả đương kim Tư
Lệnh Quân Đội Nam Tư Dragoljub Ojdanic và Tổng Thống đương nhiệm Serbia Milan
Milutinovic.
Từ ngày 15/9/2000, Công tố viên của Ṭa Án là bà Carla Del Ponte, cựu Bộ Trưởng
Tư Pháp Thụy Sĩ và cũng là luật sư nổi tiếng cứng rắn không bao giờ khoan nhượng
đối với những kẻ gây tội ác. Hai Phó Công tố là luật gia nổi tiếng Graham
Blewitt và Geoffrey Nice. Trong phiên xử khai mạc vào giữa tháng 2/2002 của Ṭa
Án H́nh Sự Quốc Tế cho vùng Bosnia, bà Ponte đă long trọng tuyên bố: "Ṭa Án này
bắt đầu xét xử cựu Tổng Thống Nam Tư với những cáo buộc về tội diệt chủng và
nhiều tội ác nghiêm trọng khác. Chúng ta sẽ được thấy nền Công Lư Thế Giới đang
được tiến hành". Ba vị thẩm phán xử án hiện nay là các luật gia Richard May
(Anh), Patrick Robinson (Jamaica), O-Gon Kwon (Đại Hàn). Bị cáo Milosovic không
muốn có luật sư biện hộ và tỏ ra muốn dùng diễn đàn Ṭa Án Quốc Tế để tố ngược
lại một số nguyên thủ các nước và khối NATO.
Trong 3 bản cáo trạng dầy gần 160 trang, Milosovic và đồng bọn bị cáo buộc về
các tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh, trong số này có các "tội ác"
giống như đă và đang triền miên diễn ra ở Việt Nam: "lạm dụng quyền hành", "tra
tấn, hành hạ thường dân vô tội", "tra tấn, ám sát, bỏ tù các nhà đối lập",
"cưỡng bách các dân tộc thiểu số phải rời bỏ nơi họ đang sinh sống"... Trong số
26 tội phạm bị Ṭa Án truy tố, ngoài Milosovic đă tŕnh diện Ṭa Án, c̣n có
đương kim Tổng Thống Serbia Liên Bang Nam Tư Milan Milutinovic và đương kim Tư
Lệnh quân đội Nam Tư Dragoljub Ojdanic. Hai người bỏ trốn đang bị truy nă trên
thế giới là cựu Tổng Thống Bosnia Radovan Karadzic và tướng Ratko Mladic tư lệnh
quân đội Serbia ở Bosnia. Công tố viên của Ṭa Án Ponte cho hay bà đang chờ việc
cựu Tổng Thống Bosnia Karadzic sẽ được trao cho Ṭa Án Quốc Tế vào phiên ṭa sẽ
được mở ra vào tháng 10 tới. Bà Ponte nói bà hy vọng thế là căn cứ vào những tin
tức không thể tiết lộ lúc này.
Ngày 11/4/2002, Quốc Hội Nam Tư hỗ trợ cho Ṭa Án bằng cách thông qua một đạo
luật về dẫn độ, cho phép chính phủ Nam Tư bắt giữ và dẫn độ tới Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế ở La Hague các tội phạm bị truy tố. Ngày 17/4/2002, chính quyền Nam Tư
lệnh cho 23 người bị Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế truy tố phải tự nộp ḿnh cho Ṭa Án
này nhằm đổi lấy quyền tại ngoại trước khi xét xử, kể cả Tư Lệnh quân đội Nam Tư
Dragoljub Ojdanic và Tổng Thống Serbia đương nhiệm Milan Milutinovic. Tư Lệh
quân đội Nam Tư Dragoljub Ojdanic bị cáo buộc tội cưỡng bách dân Albania ra khỏi
Kosovo để biến vùng này thành vùng chỉ dành riêng cho sắc dân Serb và ông này là
người đầu tiên đến tŕnh diện Ṭa Án sau khi chính quyền Nam Tư ra lệnh ngày
17/4/02. Cựu Phó Thủ Tướng Nam Tư Nikola Sainovic cũng đă bay sang Ḥa Lan tự
tŕnh diện Ṭa Án cùng với Trưởng các trại giam vùng Bosnia Momcilo Gruban, ông
này bị cáo buộc tội tra tấn, đánh đập, hăm hiếp tù nhân và làm chết nhiều người.
Trong khi đó, chỉ vài giờ đồng hồ sau khi Quốc Hội Nam Tư thông qua đạo luật dẫn
độ ngày 11/4/2002 cho phép bắt giữ và dẫn độ các người bị Ṭa Án Quốc Tế cáo
buộc, cựu Bộ Trưởng Nội Vụ Nam Tư dưới thời Tổng Thống Milosovic là Vlajko
Stojilkovic đă tự tử để tránh sự nhục nhă.
Tóm lại, việc Hội Đồng Bảo An thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad hoc" Bosnia
ngày 25/5/1993 để xét xử các tội phạm chống nhân loại và tội phạm chiến tranh
xảy ra trong vùng Bosnia (và hơn một năm sau, ngày 8/11/1994, thành lập Toà Án
H́nh Sự Quốc Tế "ad hoc" Rwanda để xét xử các tội ác diệt chủng và tội ác chống
nhân loại xảy ra ở Rwanda không có chiến tranh) là những tiền lệ quan trọng và
bài học vô giá cho các nhà tranh đấu cho nhân quyền thế giới và có thể là một
biện pháp khả thi cho các vấn đề Việt Nam hiện nay.
3. Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực (International Criminal Court)
a) Quy Chế Rome 17/7/1998. Trước sự bất lực của Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La
Hague, trước sự thất bại của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Tạm Thời ad hoc Rwanda,
trong lúc Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Bosnia dậm chân tại chỗ và trước t́nh
h́nh tội ác diệt chủng, tội ác chống nhân loại cũng như tội ác chiến tranh ngày
càng gia tăng, trung tuần tháng 6/1998 một Hội Nghị Quốc Tế quy tụ 3/4 các nước
hội viên Liên Hiệp Quốc hội họp ở trụ sở của Food and Agriculture Organization
(chi nhánh của Hội Đồng Kinh Tế và Xă Hội, 1 trong 6 cơ quan chính của Liên Hiệp
Quốc) cùng với ông Tổng Thư Kư Liên Hiệp Quốc Kofi Annan để bàn thảo về việc
thiết lập một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực có thẩm quyền xét xử đối với
tất cả các tội ác chống nhân loại và các tội ác chiến tranh trên toàn thế giới.
Sau 5 tuần lễ thảo luận, ngày 17/7/1998, đại diện 120 nước tham gia Hội Nghị đă
kư kết Quy Chế Rome để thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực đầu tiên của
nhân loại.
Tuy được 120 quốc gia kư kết (signature) nhưng Quy Chế Rome chỉ có hiệu lực khi
được 60 nước phê chuẩn (ratification). Tài liệu của tổ chức Công Lư không Biên
Giới đă ghi nhận như sau:
* Trong số 120 nước kư kết Quy Chế Rome ủng hộ việc thiết lập Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực có: Nga (lúc đầu chống, sau ủng hộ), Anh, Pháp, Đức (Đức
được ghi nhận là nước ủng hộ mạnh mẽ nhất), Liên Hiệp Âu Châu (gồm 15 nước) và
hầu hết các nước Nam Mỹ đều ủng hộ mạnh mẽ.
* 7 nước chống gồm Mỹ, Trung Cộng, Ấn, Pakistan, Indonesia, Iraq và Việt Nam.
Cuối năm 2000 Mỹ thay đổi lập trường, c̣n lại 6 nước chống và hầu hết đều có vấn
đề. Hoa Kỳ bỏ phiếu chống v́ chính quyền Clinton lúc đó e ngại rằng các quân
nhân Mỹ trong lực lượng ǵn giữ hoà b́nh có mặt khắp thế giới có thể sẽ bị đưa
ra Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực xét xử về các "trách nhiệm h́nh sự". Trung
Cộng e ngại sẽ bị kiện v́ vấn đề Tây Tạng. Ấn Độ chống sau khi không thành công
việc đ̣i ghi vào Quy Chế Rome như một tội ác nghiêm trọng đối với các nước có vũ
khí nguyên tử.
* 21 nước không có ư kiến và 12 nước không tham gia bỏ phiếu. Số nước tham gia
thảo luận Quy Chế Rome lên tới 3/4 con số 188 quốc gia hội viên Liên Hiệp Quốc.
Ngoài ra, trên 800 tổ chức phi chính phủ trên thế giới đă tham gia vào việc vận
động triệu tập Hội Nghị và cả việc vận động phê chuẩn Quy Chế Rome sau này. (?
Rome, après cinq semaines de negociations, une large majorité de 120 pays a voté
pour, 7 on voté contre, et 21 se sont abstenus; 12 pays n'ont pas pris part au
vote).
b) Ṭa Án Ra Đời Ngày 11/4/2002. Thật ra, các nhà lănh đạo thế giới, các luật
gia và các nhà đấu tranh cho nhân quyền quốc tế từ lâu đă thấy việc h́nh thành
một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực là vô cùng cần thiết cho một nền Pháp Lư
Thế Giới và cũng không thể thiếu trong việc duy tŕ an ninh và hoà b́nh quốc tế,
mục tiêu hàng đầu của Liên Hiệp Quốc. Tổng Thống Hoa Kỳ Reagan ở thập niên 1980,
tuy không chấp nhận Ṭa Án Quốc Tế La Hague ở những vấn đề thuộc về phạm vi
quyền hạn của Ṭa Án Quốc Gia Hoa Kỳ, vẫn ủng hộ Ṭa Án Quốc Tế La Hague v́ ông
quan niệm nền ḥa b́nh và an ninh thế giới sẽ không thể có được nếu không có
luật pháp quốc tế và một ṭa án hữu hiệu. Vào lúc chính quyền Hoa Kỳ Clinton bỏ
phiếu chống Quy Chế Rome ngày 17/7/1998, cựu Tổng Thống Jimmy Carter vẫn cho
rằng "ṭa án h́nh sự quốc tế thường trực sẽ bảo đảm được phẩm chất, sự hữu hiệu,
nhanh chóng, công bằng và không tiên kiến khi xét xử và trừng phạt".
Phía nữ, bà Rhonda Copelon, GS Khoa Trưởng Phân Khoa Nhân Quyền Phụ Nữ Quốc Tế
Đại Học New York, nhận xét: "Phê Chuẩn Quy Chế Rome để thiết lập Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực sẽ khuyến khích các quốc gia cải thiện các luật lệ về phụ nữ
của chính họ". Ông Tổng Thư Kư Liên Hiệp Quốc Kofi Annan vào ngày kết thúc Hội
Nghị Rome 17/7/1998 tuyên bố: "Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế thường trực đang h́nh
thành nhằm cung cấp những ǵ từ quá lâu được xem là mắt xích bị thiếu trong hệ
thống pháp lư quốc tế, một ṭa án thường trực để xét xử những tội ác liên quan
sâu đậm đối với nhân loại và những tội ác chiến tranh". Ngoài ra, vẫn theo ông
Annan, "Giấc mơ ấp ủ từ lâu về một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế (thường trực) nay đă
được thực hiện." (The long-held dream of the International Criminal Court will
now be realized."
c) Hoa Kỳ Chống Đối
Theo Hiến Pháp Hoa Kỳ, các hiệp ước quan trọng do Tổng Thống (hoặc vị đại diện)
kư kết với nước ngoài phải được Thượng Viện biểu quyết chấp thuận (với tỷ lệ 2/3
phiếu bầu) mới có giá trị. Thượng Viện Hoa Kỳ thời Tổng Thống Woodrow Wilson
từng không phê chuẩn Hiệp ước Quốc Tế Versailles năm 1919 dẫn đến việc Hoa Kỳ
không tham gia Hội Quốc Liên (League of Nations). Sau đó, tổ chức này được thay
thế bằng Liên Hiệp Quốc và Hoa Kỳ (thời Tổng Thống Harry S. Truman) là 1 trong
số 51 nước đầu tiên phê chuẩn Hiến Chương và thiết lập Liên Hiệp Quốc ngày
24/10/1945 nhưng Thượng Viện Mỹ vẫn không phê chuẩn Quy Chế thiết lập Ṭa Án
Quốc Tế Thường Trực La Hague, 1 trong số 6 cơ quan chính của Liên Hiệp Quốc. Dù
thế, Hoa Kỳ vẫn ủng hộ Ṭa Án này và dưới thời Tổng Thống Reagan, năm 1980 Hoa
Kỳ kiện Iran ra trước Toà Án Quốc Tế La Hague về việc Iran bắt cóc con tin Mỹ. Ở
Hội Nghị Rome 17/7/1998, chính quyền Clinton chống Quy Chế Rome nhưng sau đó
nghe theo khuyến cáo của cựu Tổng Thống Carter đă thay đổi lập trường và kư ủng
hộ Quy Chế Rome vào cuối nhiệm kỳ.
Tuy nhiên, giữa lúc các nhà hoạt động cùng với hơn 800 tổ chức phi chính phủ
khắp thế giới đang hân hoan vận động để Quy Chế Rome sớm được phê chuẩn th́ về
phía Hoa Kỳ, nước đứng đầu thế giới về "thượng tôn luật pháp", hành pháp Bush
nói "nó (Quy Chế Rome) sẽ không bao giờ được đưa ra trước Thượng Viện để phê
chuẩn" (Bush officials say that it will never be sent to the Senate for
ratification), và về phía lập pháp th́ những người "bảo thủ" bồn chồn, lo lắng
và t́m mọi cách để ngăn chặn việc thiết lập Toà Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực
với lư do "bảo vệ quân nhân Mỹ ǵn giữ hoà b́nh" có mặt khắp thế giới. Trong năm
2001, Hạ Viện Hoa Kỳ đă thông qua dự luật "Luật Bảo Vệ Thành Viên Quân Luật Mỹ"
(American Service Members' Protection Act) do Dân Biểu Tom DeLay (Cộng
Hoà-Texas) đệ nạp nhằm ngăn chặn việc Hoa Kỳ tham dự vào hoạt động của Toà Án
H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực sắp h́nh thành, cản trở các nước phê chuẩn Quy Chế
Rome và cũng ủy quyền cho hành pháp được xử dụng các biện pháp cần thiết để can
thiệp cho các công dân Mỹ hay đồng minh bị giam giữ bởi Toà Án H́nh Sự Quốc Tế
Thường Trực.
Ngày 11/4/2002, ngay khi được tin Ṭa Án h́nh thành, cùng với việc hành pháp
Bush vừa phản đối vừa dọa sẽ rút chữ kư của Hoa Kỳ ra khỏi danh sách 121 nước đă
kư Quy Chế Rome, Dân Biểu Cộng Hoà Henry Hyde, Chủ Tịch Ủy Ban Quan Hệ Quốc Tế
Hạ Viện đă gửi thư cho ngoại trưởng Mỹ Colin Powell để ông này yêu cầu Hội Đồng
Bảo An dành cho các quân nhân Mỹ quyền miễn truy tố tuyệt đối bởi Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực trong lúc thi hành sứ mạng quốc tế ǵn giữ hoà b́nh ở
Bosnia, bắt đầu từ tháng 6/2002.
Tuy nhiên nghiên cứu nội dung của Quy Chế Rome, đặc biệt là các Điều minh định
thẩm quyền tài phán của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực, người ta sẽ nhận ra
ngay lư do "bênh vực các quân nhân Mỹ" Hoa Kỳ vin vào để chống đối hoàn toàn
không có cơ sở. Sự thật và như một "nguyên tắc căn bản", Quy Chế Rome minh định
rằng Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực sẽ "không nhận xét xử trường hợp Ṭa Án
Quốc Gia liên hệ đang điều tra hoặc truy tố, trừ khi Ṭa Án Quốc Gia liên hệ
không chịu điều tra hay truy tố các tội ác hoặc truy tố trừng phạt lấy lệ".
(Article 1: "It shall be com- plementary to national criminal jurisdictions."
Article 17: "The Court shall determine that a case is inadmissible where...The
case is being investigated or prosecuted by a State which has jurisdiction over
it, unless the State is unwilling or unable genuinely to carry out the
investigation or prosecution;"
Bác bỏ lư do bênh vực các quân nhân Mỹ do Hoa Kỳ viện dẫn, luật sư Bruce
Broomhall, Giám Đốc Chương Tŕnh Luật Pháp Quốc Tế thuộc Ủy Ban Các Luật Sư Đấu
Tranh Cho Nhân Quyền, cho rằng: "Sẽ không có bất cứ viễn cảnh nào như các lư do
viện dẫn sẽ xảy ra cả". Theo Bruce Broomhall th́ "công dân Mỹ được bảo vệ v́
thẩm quyền tài phán của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực được phát động như
một h́nh thức "bổ xung" cho thẩm quyền tài phán "nguyên thủy" của một quốc gia
như quốc gia Hoa Kỳ vốn có khả năng và sẵn sàng giải quyết các vấn đề do Quy Chế
Rome đặt ra". Luật Sư Đoàn của thành phố New York, một tổ chức có hàng ngàn luật
sư trong đó nhiều vị có tên tuổi lẫy lừng, là một trong nhiều tổ chức đă viết
thư cho Tổng Thống Bush ngay sau khi Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực được
thành lập để thúc giục Tổng Thống Bush nên xét lại thái độ đối với Ṭa Án H́nh
Sự Quốc Tế. Bà Vahida Nainar, Chủ Tịch Đại Hội Phụ Nữ Thế Giới Đấu Tranh Cho Một
Nền Công Lư Theo Giới Tính, nhận định việc Mỹ ngăn cản việc thiết lập Ṭa Án
H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực chẳng khác nào "Hoa Kỳ đang cản trở con đường cung
ứng luật pháp cho giới phụ nữ trên khắp thế giới". Theo Barbara Crossette, bỉnh
bút chuyên về luật pháp của tờ New York Times, th́ "Sự h́nh thành Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực được hầu hết các quốc gia dân chủ, các tổ chức luật sư và
các tổ chức nhân quyền Hoa Kỳ đón nhận". (The establishment of the new court has
been broadly welcomed by most democratic nations, American Lawyers Associations
and Human Rights groups.)
II. MỘT SỐ ĐIỀU KHOẢN CĂN BẢN
Quy Chế Rome 17/7/1998 thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực gồm 128 Điều
(Article) và được chia làm 13 Phần (Part). Sau đây chúng tôi xin phân tích "sơ
khởi" một số Điều căn bản liên hệ đến đề tài bài viết. Chúng tôi đối chiếu Ṭa
Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực 11/4/2002 (chúng tôi gọi đơn giản là Ṭa Án Quốc
Tế "mới") và Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực lập từ năm 1945 (tức Ṭa Án Quốc Tế
"cũ") để thấy rơ sự tiến triển, khác biệt và có lẽ cũng dễ hiểu hơn.
1. Trách Nhiệm Cá Nhân
- Điều 1, Điều 25 và Lời Mở Đầu (Preamble) minh định 3 chi tiết quan trọng: a)
Ṭa Án Quốc Tế "mới" là Ṭa Án "Thường Trực", b) có thẩm quyền xét xử đối với
các "cá nhân" vi phạm những "tội ác nghiêm trọng" (được) quốc tế quan tâm, minh
định trong Quy Chế Rome, và c) Ṭa Án Quốc Tế "mới" c̣n có thẩm quyền xét xử "bổ
xung" đối với các Ṭa Án Quốc Gia". (International Criminal Court shall be
complementary to national criminal jurisdictions). Nói cụ thể hơn:
a) Nếu "quốc gia" là chủ thể đi kiện hay bị kiện trước Toà Án Quốc Tế "cũ" th́
"cá nhân" là người đi kiện hay bị kiện về trách nhiệm h́nh sự trước Ṭa Án Quốc
Tế "mới".
b) Nếu "chủ thể" đi kiện trước Toà Án Quốc Tế "cũ' phải là nước hội viên Liên
Hiệp Quốc (không là hội viên th́ phải được Liên Hiệp Quốc đồng ư) th́ nạn nhân
các vi phạm "tội ác nghiêm trọng" là các "cá nhân" có thể đứng đơn kiện các "cá
nhân" phạm tội trước Ṭa Án Quốc Tế "mới".
c) Đặc biệt là Ṭa Án Quốc Tế "mới" có thẩm quyền tài phán "bổ xung" đối với Ṭa
Án Quốc Gia, nghĩa là: Ṭa Án Quốc Tế "mới" sẽ thụ lư nếu Ṭa Án Quốc Gia liên
hệ không đem các "cá nhân" tội phạm về các "tội ác nghiêm trọng" ra xét xử hoặc
xét xử nhưng không đúng mức.
d) Chi tiết căn bản quan trọng khác nữa thuộc về trách nhiệm h́nh sự (do các
Điều khoản khác của Quy Chế Rome minh định) là phán quyết của Ṭa Án Quốc Tế
"mới" có "tính cách cưỡng hành" đối với các "cá nhân" bị xét xử có tội (không
thể "không thi hành" như đối với Ṭa Án Quốc Tế "cũ").
e) Ngoài các "nguyên tắc thông thường" trong mỗi Đạo luật về h́nh sự như "nguyên
tắc mỗi tội chỉ xử một lần" (Article 20: Ne bis in idem), "nguyên tắc không có
tội nếu không có luật" (Article 22: Nulla poen sine lege), "nguyên tắc luật h́nh
bất khả hồi tố" (Article 24: Non-retroactivity ratione personae)... một nguyên
tắc khá quan trọng khác thuộc về h́nh luật được Quy Chế Rome ghi nhận ở Điều 29
là "nguyên tắc bất khả thời tiêu".
Theo nguyên tắc "bất khả thời tiêu" của Điều 29, nạn nhân không kiện được lúc
này th́ sau này kiện lúc nào cũng được, không bị bất cứ "luật hạn chế thời hiệu"
nào làm mất đi tố quyền. (Article 29 (Non-applicability of statute of
limitations): "The jurisdiction of the Court shall not be subject to any statute
of limitations").
Nhân đây, chúng tôi xin được nhắc đến "cố" LS Phạm Thanh Dân (có văn pḥng Luật
Sư ở Paris), người đă soạn nhiều tài liệu mà ông gọi là "Tuyên Cáo về các tội ác
chống nhân loại bất khả thời tiêu của tập đoàn cầm quyền cộng sản Hà Nội đối với
dân tộc Việt Nam". Các tuyên cáo của ông đều do GS Lương Thị Nga, Chủ tịch Hội
Phụ Nữ Việt Nam Hải Ngoại (Pháp), tŕnh bầy nhiều lần trước diễn đàn Liên Hiệp
Quốc trong các khóa họp về nhân quyền ở Geneva trong năm 1994 và 1995. Nghiên
cứu các tài liệu của LS Phạm Thanh Dân, chúng tôi thấy hầu hết các tội ác của
đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội đối với dân tộc Việt Nam liệt kê trong Tuyên
Cáo của ông nay đều được ghi lại trong Điều 6 và 7 Quy Chế Rome về các "tội ác
diệt chủng" và "tội ác chống nhân loại" và nạn nhân của các vi phạm có thể kiện
trước Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực nếu các quốc gia liên hệ không truy tố
hay trừng phạt "không thoả đáng". (7)
Ngoài ra, cũng cần liên hệ đến "case" cựu ngoại trưởng và cố vấn an ninh quốc
gia Hoa Kỳ Henry Kissinger được ông Tú Gàn nhắc đến trong hai bài viết về Ṭa Án
Quốc Tế gần đây. Theo ông Tú Gàn, để trả lời các cáo buộc về những tội ác xảy ra
trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, ông Kissinger đă lư luận "Vấn đề là 30 năm
sau khi biến cố xảy ra, liệu các Ṭa Án có những phương tiện thích hợp để căn cứ
vào đó định đoạt hay không?" Chúng tôi không "lư" tới việc cáo buộc này có đúng
hay không? Chúng tôi chỉ lưu ư tới khía cạnh ông cựu ngoại trưởng Mỹ không biết
đến 1 nguyên tắc pháp lư quan trọng - nguyên tắc bất khả thời tiêu - hay ông
không thèm biết đến luật pháp v́ ông bằng cấp cùng ḿnh và từng nắm giữ các chức
vụ cao cấp nhất của một nước đứng đầu thế giới về thượng tôn luật pháp? Và chúng
tôi liên tưởng tới việc 30 năm xưa ông Kissinger nay Paris mai Hà Nội và không
ngần ngại "cưỡng ép" đồng minh của ḿnh kư vào hiệp định Paris 27/1/1973, một
hiệp ước "bán đứng" VNCH cho địch. Tội của ông, bản cáo trạng truy tố Milosovic
gọi là tội "lạm dụng quyền lực" và bị Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực xét xử
như một "tội ác nghiêm trọng", "tội ác chống nhân loại". Theo luật gia Pháp danh
tiếng thế giới Samuel Pisar, "sự đ̣i hỏi phổ quát ngày nay là những kẻ phạm tội
ác chống nhân loại phải bị truy lùng tới tận cùng trái đất, bất cứ ở đâu và bất
kỳ lúc nào, có thể t́m thấy họ để đưa ra xét xử trước công lư". (an almost
universal clamor today that those who commit crimes against hunanity must be
persued to the ends of the world, whenever and wherever they can be found, and
brought to justice). Dẫu cho 30 hay 40 năm sau hiệp định Paris 27/1/1973 do ông
dàn dựng để "bức tử" VNCH, nếu bị truy tố, ông vẫn có thể bị kết tội theo
"nguyên tắc bất khả thời tiêu" của luật h́nh được như thường. C̣n việc ông cho
rằng "liệu ṭa án có những phương tiện thích hợp để căn cứ vào đó định đoạt hay
không" th́ cựu Tổng Thống Mỹ Jimmy Carter đă có nhận xét: "Toà Án H́nh Sự Quốc
Tế Thường Trực sẽ bảo đảm phẩm chất, sự hữu hiệu, nhanh chóng và sự công bằng,
không tiên kiến trong cuộc điều tra và trừng phạt". Chẳng lẽ ông Kissinger bài
bác luôn cả Tổng Thống Mỹ?
Vẫn trường hợp Kissinger (và nhóm Khmer Đỏ), ông Tú Gàn viết: "Không có Ṭa Án
H́nh Sự Quốc Tế nào hiện nay có thẩm quyền truy tố và xét xử cả". Sự thật ngược
lại. Bọn Khmer Đỏ đă được trao vào "tầm tay" Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực
và Kissinger cũng có rất nhiều khả năng sẽ gặp khó khăn với Ṭa Án này.
a) Về trường hợp Khmer Đỏ, có lẽ ông Tú Gàn đă "quên" việc Cambodia là 1 trong
số 10 nước nhất loạt phê chuẩn Quy Chế Rome ngày 11/4/2002, tức Cambodia ở trong
số 66 nước chính thức công nhận thẩm quyền của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường
Trực vừa h́nh thành. Cambodia có vấn đề Khmer Đỏ, dung túng th́ không được v́
Liên Hiệp Quốc đă ra Nghị Quyết về việc này mà xét xử tại Ṭa Án Quốc Gia th́
cũng không dễ dàng ǵ đối với Hun Sen, người lănh đạo có thực quyền ở đất nước
này hiện nay, vốn từng là đồng chí của nhóm tội phạm Khmer Đỏ. Nay Cambodia sốt
sắng phê chuẩn Quy Chế Rome có khác nào muốn nhờ Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường
Trực xét xử dùm bọn tội phạm này. Hoặc giả Ṭa Án Quốc Gia Combodia nhất định
"đông lạnh" vụ này hay nay mai t́nh thế buộc phải xét xử nhưng chỉ trừng phạt
lấy lệ th́ Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực cũng vẫn có quyền "phát động tố
quyền" theo Điều 13 hoặc có quyền xét xử "bổ xung" theo Điều 1 của Quy Chế Rome
(chứ tại sao lại không có thẩm quyền truy tố hay xét xử).
b) Trong số các "cáo buộc" Kissinger do ông Tú Gàn liệt kê (theo Christopher
Hitchens, tác giả tài liệu "The Trail of Henry Kissinger") có các tội ác (không
bao giờ được "miễn trừ trừng phạt" dù người đó là nguyên thủ một nước hay nhà
ngoại giao cao cấp nhất như Kissinger) sau đây:
- Mua chuộc và đặt kế hoạch ám sát các viên chức chính quyền hợp hiến tại Chile;
- Dính líu cá nhân đến kế hoạch cố sát người lănh đạo quốc gia Cyprus; và
- Đồng lơa trong việc tàn sát tập thể và trong các việc ám sát ở Bangladesh.
Đây là các "tội ác nghiêm trọng" bị trừng trị bởi Điều 5 của Quy Chế Rome. Cả 3
nước liên hệ Chile, Cyprus, và Bangladesh đều đă kư kết Quy Chế Rome tuy hiện
nay chưa phê chuẩn. Nhưng cả 3 vụ ông Kissinger "dính líu" trên đây đâu đă yên.
Chỉ cần 1 trong 3 nước trên và trong t́nh hiện nay th́ nước đó rất có thể là
Bangladesh (và cả Chile) phê chuẩn Quy Chế Rome hay nhờ Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế
Thường Trực phân xử các vụ án đă làm bao người chết oan, khi đó ông Kissinger
khó tránh khỏi "trát nă bắt quốc tế" tương tự trát nă bắt cựu Tổng Thống
Pinochet của thẩm phán Tây Ban Nha Baltasar Gapzon và Cảnh Sát Anh thi hành ngày
16/10/1998, nhưng "mạnh" hơn nhiều v́ đây là trát nă bắt của Ṭa Án H́nh Sự Quốc
Tế và theo luật gia nổi tiếng thế giới Pisar, "những kẻ phạm tội ác chống nhân
loại phải bị truy lùng tới tận cùng trái đất, bất cứ ở đâu và bất kỳ lúc nào có
thể t́m ra chúng để đem ra xét xử trước công lư". Hoa Kỳ có thể không hợp tác
nhưng không lẽ ông Kissinger cứ "trốn" trong nước. (Chắc ǵ Hoa Kỳ mai đây sẽ
không hợp tác với Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế? Nhớ lại cựu Tổng Thống Pinochet là
người có công đă ngăn chặn làn sóng đỏ tràn vào Nam Mỹ và cũng là người hợp tác
chặt chẽ và bạn thân với nhiều Tổng Thống Hoa Kỳ. Vậy mà khi Pinochet gặp khó
khăn với Ṭa Án Anh th́ nhật báo Washinton Post ngày 23/3/2000 "hâm lại" vụ ám
sát cựu Đại Sứ Chile Orlando Letelier, chính khách đối lập Pinochet, ngày
21/9/1976 tại Hoa Thịnh Đốn. Vụ án này đă ngủ yên 24 năm, nay lại được chính
quyền Mỹ khơi dậy nhằm cáo buộc Pinochet đă ra lệnh cho mật vụ gài bom trong xe
du lịch giết Letelier và gây thương tích nặng cho Ponni Moffitt, công dân Mỹ,
bạn và ngồi cùng xe với Litelier).
2. Tội Ác Nghiêm Trọng
- Điều 5 minh định tổng quát các "tội ác nghiêm trọng" được quốc tế quan tâm và
trừng trị, gồm 4 loại: a) Tội Diệt Chủng (Crimes of Genocide); b) Tội Ác chống
Nhân Loại (Crimes against Humanity); c) Tội Ác Chiến Tranh (War Crimes); và d)
Tội Xâm Lược (Crime of Aggression).
- Các Điều 6, 7 và 8 của Quy Chế giải thích thế nào là các "tội ác nghiêm trọng"
và liệt kê các "tội ác nghiêm trọng" có thể bị trừng phạt dài trên 6 trang giấy.
Chúng tôi trích dẫn sau đây một số các "tội ác nghiêm trọng" thuộc về "tội ác
diệt chủng" (Điều 6) và "tội ác chống nhân loại" (Điều 7) và các "cá nhân" nạn
nhân có thể kiện trước Ṭa Án Quốc Tế "mới".
a) "Genocide" means any of the following acts committed with intent to destroy,
in whole or in part, a national, ethnical, racial or religious group, such as:
- Causing serious bodily or mental harm to members of the group;
- eliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring
about its physical
destruction in whole or in part;...(Article 6: Genocide)
b) "Crimes against Humanity" means any of the following acts when committed as
part of a wide
- spread or systematic attack directed against any civilian population, with
knowledge of the attack:
- "Extermination" includes the intentional infliction of conditions of life,
inter alia (means among other thing) the deprivation of access to food and
medicine, calculated to bring about the
destruction of part of a population;
- "Deportation or forcible transfer of population" means forced dis placement of
the persons concerned by expulsion or other coercive acts from the area in which
they are lawfully present, without grounds permitted under international law;
- "Torture" means the intentional infliction of severe pain or suffering,
whether physical or mental, upon a person in the custody or under the control of
the accused; except that torture shall not include pain or suffering arising
only from, inherent in or incidental to, lawful sanctions;
- "Persecution" means the intentional and severe deprivation of fundamental
rights contrary to internationl law by reason of the identity of the group or
collectivity;...
(Article 7: Crimes against Humanity)
Chỉ cần đọc qua một số "tội ác" được coi là "nghiêm trọng" thuộc thẩm quyền xét
xử và trừng trị của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực trích dẫn trên đây, chúng
ta hoàn toàn không ngạc nhiên chút nào về việc nhà cầm quyền Hà Nội đă bỏ phiếu
chống Quy Chế Rome ngày 17/7/1998. Theo LS Phạm Thanh Dân, "tất cả các tội ác
nghiêm trọng của tập đoàn cầm quyền Hà Nội đối với dân tộc Việt Nam suốt bao năm
qua là những tội ác chống nhân loại bất khả thời tiêu". Ngay các "tội ác" do do
đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội đang chủ trương và có hệ thống đối với các tôn
giáo, các nhóm sắc tộc Tây Nguyên và với hàng ngàn đồng bào bị trục xuất hay
cưỡng bách ra khỏi các vùng đất đang sinh sống ở các vùng biên giới hiến đất cho
Trung Cộng đều là các "tội ác chống nhân loại" và bị trừng trị bởi Ṭa Án H́nh
Sự Quốc Tế Thường Trực vừa thiết lập.
3. Thẩm Quyền Tài Phán
- Điều 13 minh định Ṭa Án Quốc Tế "mới" có thể thực thi thẩm quyền tài phán
liên quan đến các tội ác nghiêm trọng quy định ở Điều 5 theo 3 phương cách:
a) Do quốc gia hội viên "khởi tố" (to the Prosecutor by a State Party);
b) Do Hội Đồng Bảo An "yêu cầu" (by the Security Council under UN's Chapter
VII); hay
c) Do Công Tố Viên của Ṭa Án tự tiến hành điều tra. (Prosecutor has initiated
an investigation).
Như thế có thể nói rằng nếu Ṭa Án Quốc Tế "cũ" thụ động hay ngồi chờ các nước
nhờ phân xử th́ Toà Án Quốc Tế "mới" chủ động hơn và có thể "tự ḿnh" phát động
tố quyền. Điều 13 (phối hợp với một số Điều khoản khác) cũng có nghiă là:
a) Các quốc gia hội viên Quy Chế Rome có thể đưa các cá nhân phạm các tội ác
nghiêm trọng ra trước Ṭa Án Quốc Tế "mới" nhờ phân xử hoặc các quốc gia liên hệ
này bao che không chịu khởi tố tội ác nghiêm trọng được minh định trong Quy Chế
Rome hoặc chỉ xử "lấy lệ", Ṭa Án Quốc Tế "mới" có quyền đem ra xét xử hoặc xét
xử "bổ xung" việc xét xử của các Ṭa Án Quốc Gia.
b) Hội Đồng Bảo An, căn cứ vào Chương VII của Hiến Chương Liên Hiệp Quốc có thể
đưa "vấn đề" ra trước Ṭa Án Quốc Tế "mới" để xét xử. "Vấn đề" thuộc "thẩm
quyền" của Hội Đồng Bảo An là những vấn đề ǵ? Chương VII trao cho Hội Đồng Bảo
An trách vụ duy tŕ nền "hoà b́nh và an ninh" thế giới và cũng trao cho Hội Đồng
Bảo An quyền "thi hành biện pháp trừng phạt", kể cả biện pháp quân sự, đối với
các hành động làm phương hại đến "ḥa b́nh và an ninh" thế giới.
c) Công Tố Viên của Ṭa Án Quốc Tế "mới" có thể tự tiến hành điều tra và đưa ra
Ṭa Án xét xử và trừng phạt các tội ác nghiêm trọng do nạn nhân khởi tố.
4. Thủ Tục Chống Án
- Điều 81 minh định "quyền chống án". (Article 81 (Appeal): "A decision...may be
appealed).
- Điều 83 minh định thẩm quyền của "Pḥng Chống Án". (Article 83 (Proceeding on
Appeal): "The Appeals Chamber shall have all the powers of the Trial Chamber").
- Điều 2 (Phần 1 "Establishment of the Court" của Quy Chế Rome) minh định sự
quan hệ giữa Ṭa Án Quốc Tế "mới" và Liên Hiệp Quốc sẽ được thỏa hiệp giữa đại
hội đồng các nước hội viên Ṭa Án với Liên Hiệp Quốc.
Theo Điều 13 (vừa phân tích ở trên) th́ Hội Đồng Bảo An có thể yêu cầu Ṭa Án
Quốc Tế "mới" xét xử các vấn đề có liên quan tới việc duy tŕ "ḥa b́nh và an
ninh" là phạm vi trách nhiệm của Hội Đồng Bảo An do Chương VII minh định. Như
thế, Ṭa Án Quốc Tế "mới" ngang hàng và độc lập với Hội Đồng Bảo An, không c̣n
quá lệ thuộc vào Hội Đồng này như Ṭa Án Quốc Tế "cũ" như đă phân tích ở phần I.
5. Thời Gian Hiệu Lực
- Điều 126 minh định Quy Chế Rome 17/7/1998 sẽ có hiệu lực vào ngày đầu tháng,
60 ngày sau khi văn thư phê chuẩn của nước thứ 60 được nạp cho ông Tổng Thư Kư
Liên Hiệp Quốc. (Article 126: "This Statute shall enter into force on the first
day of the month after the 60th day following the date of the deposit of the
60th instrument of ratification, acceptance, approval or accession with the
Secretary General of the UN").
Ngày 11/4/2002, như đă tŕnh bầy ở trên, 10 nước nhất loạt nạp văn kiện phê
chuẩn Quy Chế Rome cho ông Tổng Thư Kư Liên Hiệp Quốc, nâng con số lên 66 nước
phê chuẩn. Theo Điều 126 nêu trên th́ Quy Chế Rome sẽ có hiệu lực vào ngày
01/07/2002 hay Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực có hiệu lực kể từ ngày này.
6. Các Điều Hạn Chế
- Điều 4 qui định Ṭa Án Quốc Tế "mới" có quyền thi hành trách nhiệm được trao
phó trên lănh thổ các nước hội viên và trên lănh thổ nước không phải là hội viên
với "sự thỏa thuận đặc biệt". (Article 4: "The Court may exercise its functions
and powers...on the territory of any States Party and, by special agreegrement,
on the territory of any other State.")
- Điều 12 phân biệt hai loại quốc gia Ṭa Án có quyền thi hành thẩm quyền tài
phán: a) quốc gia hội viên chấp thuận thẩm quyền của Ṭa Án đối với tội ác được
xét xử và b) quốc gia không phải là hội viên tuyên bố "ủy quyền" cho Ṭa Án xét
xử và chấp thuận phán quyết của Ṭa Án đối với tội ác bị xét xử. (Article 12: "A
State which becomes a Party to this Statute thereby accepts the jurisdiction of
the Court with respec to the crimes... If the State which is not a Party to this
Statute...that State may, by declaration lodged with the Registrar, accept the
exercise of jurisdiction by the Court with respect to the crime in question."
- Điều 127 cho phép quốc gia hội viên được rút khỏi Quy Chế bằng văn thư thông
báo cho ông Tổng Thư Kư Liên Hiệp Quốc. (Article 127: "A State Party may, by
written notification addressed to the Secretary General of the UN, withdraw from
this Statute.")
Tóm lại, căn cứ vào Điều 4, 12 và 127 phân tích sơ khởi trên đây (cùng các Điều
khác nữa) th́ thẩm quyền tài phán của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực thiết
lập ngày 11/4/2002 vẫn bị "giới hạn" đối với các quốc gia hội viên của Quy Chế
Rome hoặc không là hội viên th́ quốc gia này "phải" ủy quyền cho Ṭa Án này xét
xử và công nhận phán quyết của Ṭa Án.
Việt Nam hiện nay là 1 trong số 6 nước không kư Quy Chế Rome ngày 17/7/1998.
Trong suốt bao năm qua Việt Nam vẫn luôn luôn là một trong số các nước đứng đầu
danh sách "vi phạm nhân quyền" trên thế giới. Do đó, Hà Nội cũng sẽ không bao
giờ ủy cho Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực xét xử các tội ác chống nhân loại
xảy ra trong lănh thổ Việt Nam và công nhận phán quyết của Ṭa Án này. Nhưng
liệu nhóm lănh đạo đảng CSVN và cầm quyền Hà Nội hiện nay có thể "né tránh" được
Công Lư Thế Giới càng ngày càng tiến tới một nền luật pháp chung của nhân loại
được không? Đó là đề tài sẽ được triển khai trong phần III dưới đây.
III. CÔNG LƯ THẾ GIỚI VÀ VẤN ĐỀ VIỆT NAM
Trong phần mở đầu, chúng tôi đă minh xác Ṭa Án Quốc Tế là một vấn đề khá phức
tạp và cho đến nay rất ít người thuộc giới hiểu biết luật pháp Việt Nam chịu bỏ
công nghiên cứu, viết bài về Ṭa Án Quốc Tế, đặc biệt là Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế
Thường Trực vừa h́nh thành. Nhà báo Tú Gàn (tức cựu thẩm phán Nguyễn Cần) đưa ra
nhận xét trường Luật Sài G̣n xưa chỉ dạy phớt qua về Ṭa Án Quốc Tế trong lúc
trường Luật Mỹ hiện nay th́ hầu như không đả động ǵ đến "vấn đề" này (như trong
13 môn học để thi lấy bằng hành nghề Luật Sư ở Tiểu Bang California chẳng hạn)
hàm ư "giải thích" v́ sao các Luật Sư gốc Việt tốt nghiệp khá đông tại Mỹ lại
rất ít khi viết về đề tài này. Khi xảy ra vụ hiến đất dâng biển cho Trung Quốc
của đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội, một số luật gia có "thẩm quyền" về luật
pháp quốc tế khi lên tiếng góp ư vào vấn đề th́ thường căn cứ trên nguyên tắc
quốc gia kiện quốc gia của Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague hoặc dựa vào một
số nguyên tắc pháp lư, tập tục quốc tế vốn đang bị rung chuyển tận nền móng để
đi đến kết luận rằng: "Không thể đưa nhóm lănh đạo đảng CSVN và cầm quyền Hà Nội
đă kư kết hai hiệp ước vô cùng di hại cho đất nước và dân tộc Việt Nam ra trước
Ṭa Án Quốc Tế". Trái lại, căn cứ vào khuynh hướng của Luật Pháp Quốc Tế hiện
nay, chúng tôi "sơ phác" dưới đây ba trường hợp có thể vận dụng Công Lư Quốc Tế
cho vấn đề Việt Nam tùy theo khả năng vận dụng, kế hoạch làm việc,... và nhiều
yếu tố (?) khác.
* Trường Hợp 1: Một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad hoc" cho Việt Nam
1. Tiền Lệ. Ngày 25/5/1993, lần đầu tiên và qua Nghị Quyết 827, Hội Đồng Bảo An
thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad hoc" Bosnia để đối phó với các tội ác diệt
chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh xảy ra trong lănh thổ Cộng
Ḥa Liên Bang Nam Tư. Ngày 8/11/1994 và qua Nghị Quyết 955, Hội Đồng Bảo An một
lần nữa thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Rwanda để truy tố và xét xử các
tội ác diệt chủng và các tội ác chống nhân loại xảy ra trong vùng Rwanda. Như
thế, trong hai năm 1993 và 1994 liên tiếp, Liên Hiệp Quốc đă hai lần thiết lập
Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc để đối phó với các tội ác nghiêm trọng xảy ra
trong phạm vi nội bộ các quốc gia, mặc dù không có sự đồng ư của các nước này.
Ông Tú Gàn cho rằng Hội Đồng Bảo An đă căn cứ vào Hiến Chương Liên Hiệp Quốc,
Chương VII, Điều 41, quy định "Hội Đồng Bảo An có thể quyết định những biện pháp
nào được xử dụng để tạo hiệu quả cho các quyết định của ḿnh nên Hội Đồng vẫn tự
coi là có quyền thành lập những Ṭa Án H́nh Sự đặc biệt để xét xử trong những
trường hợp cần thiết". Ở đây chúng tôi không đi sâu vào các lư do Liên Hiệp Quốc
có "quyền" thiết lập các Ṭa Án này và chỉ ghi nhận các sự kiện đă xảy ra. Đặc
biệt là tiền lệ Nam Tư: Tổng Thống đương quyền Slobodan Milosovic và các viên
chức lănh đạo các ngành cao cấp nhất bị truy tố trong lúc cầm quyền có rất nhiều
nét tương đồng với đảng CSVN và nhóm cầm quyền Hà Nội hiện nay, dẫu rằng Nam Tư
thua xa Việt Nam cả về mức độ tội ác lẫn thời gian phạm tội.
Về điểm này, ông Tú Gàn, một người rất rành về Ṭa Án Quốc Tế và thường tỏ ra
rất dè dặt khi nói đến việc truy tố đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội trước một
Ṭa Án Quốc Tế, cũng đă gợi ư: "Muốn truy tố những trường hợp khác phải thiết
lập một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế có thẩm quyền truy tố và xét xử tương tự như
trường hợp Rwanda và Nam Tư cũ". Trường hợp khác ông Tú Gàn nói ở đây, thiết
nghĩ không trường hợp nào thích hợp với trường hợp đương kim Tổng Thống Cộng Hoà
Nam Tư Slobodan Milosovic và đồng bọn bằng tập đoàn lănh đạo đảng CSVN và nhà
đương quyền Hà Nội hiện nay.
2. Lư Do. Trong ba bản cáo trạng dầy gần 160 trang, Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế "ad
hoc" Bosnia đă cáo buộc Milosovic và đồng bọn về các tội ác nghiêm trọng xảy ra
trong thập niên 1990 cầm quyền ở Cộng Ḥa Liên Bang Nam Tư, trong đó có tội lạm
dụng quyền hành, bắt giam, tra tấn hoặc ám sát những người đối lập, hành hạ
thường dân vô tội, ép buộc sắc dân thiểu số rời khỏi nơi đang sinh sống,...
Tội ác của đảng CSVN và nhà cầm quyền Hà Nội đối với dân tộc Việt trong suốt hơn
70 năm qua (từ khi đảng CSĐD ra đời ngày 3/2/1930) trầm trọng hơn gấp bội trường
hợp Nam Tư về mọi mặt. Chỉ tính từ vụ thảm sát Tết Mậu Thân ở Huế đến nay, số
người bị giết cách này cách khác bởi chủ trương của đảng CSVN đă lên tới con số
triệu, và tất cả các hành vi phạm tội đều có hệ thống, có chủ trương và vô cùng
dă man đối với chính đồng bào ruột thịt. Hàng ngàn thường dân vô tội gồm cả các
Giáo Sư, Bác Sĩ, Khoa Học Gia nước ngoài đă bị thảm sát hết sức man rợ rồi vùi
dập trong các nấm mồ tập thể ở Huế trong dịp Tết Mậu Thân. Hàng trăm ngàn người
gồm cả tu sĩ và thường dân bị hành hạ từ thể xác đến tinh thần và chết trong các
"trại tập trung" ở khắp nước. Hàng trăm ngàn thường dân gồm cả tu sĩ các tôn
giáo bị cướp nhà cướp đất trục xuất đến các vùng lưu đầy "khỉ ho c̣ gáy" được
ngụy danh "vùng kinh tế mới" trong đó nhiều ngàn người đă chết v́ bị bỏ đói hay
bệnh tật không được cứu chữa. Hàng trăm ngàn người chết trên biển cả và trong
rừng sâu do chủ trương "vượt biên vượt biển" của đảng CSVN, trong số này hàng
ngàn người bị lừa gạt nộp vàng cho nhà nước để đi "bán chính thức" rồi đánh ch́m
tàu, thuyền d́m xác xuống biển sâu thật tàn nhẫn...
Chỉ tính riêng tội ác nghiêm trọng hiện hành th́ bản phúc tŕnh thường niên mới
nhất về t́nh h́nh nhân quyền thế giới năm 2001 do tổ chức Ân Xá Quốc Tế (Amnesty
International) công bố ngày 28/5/2002 vừa qua vẫn ghi nhận Việt Nam là một trong
số các nước nhân quyền vẫn tiếp tục bị trà đạp nhất thế giới: Quyền tự do tôn
giáo vẫn bị cấm đoán và các nhà lănh đạo cả 5 tôn giáo lớn đều bị trù dập hay
giam cầm. Các người bất đồng chính kiến hay đối lập vẫn bị đàn áp, xách nhiễu và
bỏ tù. Các sắc dân thiểu số vẫn bị phân biệt đối xử và đất đai của họ vẫn bị nhà
nước chiếm đoạt, cụ thể và gần đây nhất là các sắc dân thiểu số vùng Tây
Nguyên.(8) Hay tính riêng vụ hiến đất vùng biên giới cho Trung Quốc th́ hàng
ngàn đồng bào các sắc dân thiểu số thuộc 6 tỉnh giáp ranh Trung Quốc cũng đang
bị trục xuất hoặc cưỡng bách rời bỏ nơi đang sinh sống, một "tội ác nghiêm
trọng" hay "tội ác chống nhân loại" bị trừng trị bởi luật pháp quốc tế hiện
hành.
3. Thuận Lợi. Thiết nghĩ chưa bao giờ t́nh h́nh quốc nội và nhất là quốc tế lại
"thuận lợi" bằng lúc này. Nhiều bậc thức giả đă nói nhiều về điểm này, chúng tôi
chỉ nhắc lại một số điểm chính về mặt quốc tế. Trước hết, vụ khủng bố 9/11 vô
cùng tàn bạo nhắm vào thường dân vô tội Mỹ làm cả thế giới choáng váng và lên án
mạnh mẽ là một cơ hội vô cùng thuận lợi để vận động đưa nhóm lănh đạo đảng CSVN
và cầm quyền Hà Nội , "tập đoàn khủng bố" hết sức tinh vi, có hệ thống và tàn
bạo gấp bội so với nhóm khủng bố 9/11, ra trước Cộng Đồng Quốc Tế hay một Ṭa
H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Việt Nam. Khuynh hướng thế giới ngày nay là "sự duy tŕ
ḥa b́nh gắn liền với sự bảo vệ nhân quyền" và "vi phạm nhân quyền là mối đe doạ
lớn nhất đối với ḥa b́nh" thế giới. Con số trên 800 tổ chức phi chính phủ trên
thế giới đă tham gia tích cực và góp phần thành công vào việc triệu tập Hội Nghị
Rome đưa đến việc thiết lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực nhằm trừng trị
tội ác nghiêm trọng trên toàn thế giới chắc chắn sẽ là một lực lượng hậu thuẫn
rất đáng kể nếu được khai thác và vận động đến nơi đến chốn. Lời Mở Đầu Quy Chế
Rome 17/7/1998 long trọng minh định rằng "tội ác nghiêm trọng" đe dọa "ḥa b́nh,
an ninh và trật tự" thế giới; rằng "tội ác nghiêm trọng" không thể "miễn trừng
trị"; rằng "chấm dứt sự miễn trừng phạt đối với các tội phạm nghiêm trọng" là
"góp phần vào việc ngăn chặn tội ác"... 121 quốc gia từng tán thành các "lời cam
kết" này là một lực lưỡng hậu thuẫn vô cùng quan trọng khác và người Việt hải
ngoại có mặt ở hầu hết các quốc gia tôn trọng nhân quyền này. Đặc biệt Hoa Kỳ,
một nước đang vô cùng căm hận khủng bố và giới lập pháp đă nhiều lần ban hành
nghị quyết đ̣i hỏi nhân quyền cho Việt Nam, cụ thể điển h́nh và gần đây nhất là
biểu quyết với đa số áp đảo 410/1 phiếu của Hạ Viện ngày 6/9/2001dành cho Dự
Luật Nhân Quyền Việt Nam là một điểm tựa chủ yếu cho giải pháp Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế "ad hoc" Việt Nam...
4. Kết Luận. Ông Tú Gàn hay đúng ra cựu thẩm phán Nguyễn Cần cho rằng việc thành
lập một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế để truy tố và xét xử các tội ác nghiêm trọng:
"Không đơn giản". Thẩm Phán Phan Quang Tuệ (Ṭa Án Di Trú Liên Bang Hoa Kỳ, San
Francisco) trong buổi hội thảo về Điều 4 Hiến Pháp và Tội Dâng Đất và Biển cho
Trung Quốc của CSVN do Tổ Chức Phục Hưng tổ chức ngày 24/2/ 2002 ở San Jose đă
nhận xét: "Với t́nh trạng Việt Kiều hồi hương (trong dịp Tết này là 4000
người/ngày) liệu NGO (non-governmental organization) có thể thành h́nh." (8) Về
phía NGO Việt Nam, có thể không là một trở ngại lớn qua kinh nghiệm của các cuộc
vận động trong Cộng Đồng Hải Ngoại mỗi khi xảy ra các biến cố đáng kể, cụ thể và
gần đây nhất đă có thể lấy được trên 300 ngàn chữ kư ủng hộ lời kêu gọi "Dân Chủ
cho Việt Nam" của Ḥa Thượng Thích Quảng Độ. Nhưng thiết nghĩ khó khăn nhất vẫn
là "hiện tượng" thường xảy ra đối với bất cứ việc ǵ, dù là việc quốc gia trọng
đại, nếu không bị lợi dụng vào mục đích riêng tư, phe nhóm hoặc mưu đồ bất chính
th́ cũng không thiếu cảnh ồn ào diễn ra lúc đầu, làm cho có làm, làm giữa người
Việt với nhau, để rồi chẳng đi tới đâu cả hay nhóm này làm th́ nhóm khác chống
v́ chỉ có "tôi" là nhất, và nếu không đoàn kết sau lưng tôi (để làm "tầm bậy")
th́ đánh phá, chụp mũ, xuyên tạc...
Để đạt được giải pháp Pháp Lư Quốc Tế này, vấn đề "không đơn giản" và tất nhiên
có rất nhiều việc phải làm. Nhưng hiển nhiên không ai có thể phủ nhận đây là một
giải pháp Pháp Lư Quốc Tế và Hội Đồng Bảo An đă hai lần xử dụng nhằm đối phó với
các "tội ác chống nhân loại" trong phạm vi nội bộ các quốc gia có chủ quyền. Tuy
Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Rwanda đă thất bại v́ nhiều lư do, chủ yếu là việc
thiếu hụt tài chánh và nhân sự khiến Ṭa Án phải xử dụng Thẩm Phán thiếu khả
năng và phẩm chất trong vùng Rwanda đưa đến nhiều sai lầm đáng tiếc về điều tra
và xét xử nhưng tấm gương "Milosovic và toàn bộ các viên chức cao cấp nhất của
một tập đoàn cầm quyền" bị truy tố và đem ra trước một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế
xét xử về các "tội ác chống nhân loại" và nhiều tội ác khác là một trường hợp cụ
thể và một gợi ư vô giá cho toàn thể chúng ta.
* Trường Hợp 2. Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực và Vấn Đề Việt Nam:
1. Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague (lập năm 1945), như đă tŕnh bầy ở phần
I, chỉ có quyền phân xử hạn hẹp các tranh chấp giữa "quốc gia với quốc gia". Hai
Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế ad hoc Bosnia và Rwanda (lập năm1993 và 1994) chỉ có thẩm
quyền truy tố và xét xử giới hạn đối với các tội ác nghiêm trọng xảy ra "trong
vùng Bosnia và lănh thổ quốc gia Rwanda". Năm 1988, viện dẫn lư do quốc gia kiện
quốc gia, Ṭa Án Quốc Tế Thường Trực La Hague đă bác đơn của hai Luật Sư Nguyễn
Hữu Thống và Phạm Nam Sách kiện Hà Nội v́ hai Luật Sư này không đại diện cho một
nước nào cả. Gần đây, khi vụ "hiến đất, dâng biển" cho Trung Quốc nổ ra, cũng
dựa vào lư do "quốc gia mới có tố quyền", TS Nguyễn Văn Canh (10), các LS Nguyễn
Xuân Phước (11), Nguyễn Quốc Lân và đặc biệt Kư Giả cựu Thẩm Phán Tú Gàn, tại
các buổi hội thảo hay trong các bài viết, đều rất hữu lư khi cho rằng "không thể
nào đưa vụ hiến đất dâng biển do đảng CSVN chủ trương ra trước Ṭa Án Quốc Tế
Thường Trực La Hague được."
Nhưng ngày 11/4/2002 Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực được thiết lập đă đáp
ứng sự đ̣i hỏi của Cộng Đồng Quốc Tế từ lâu về một Ṭa Án Quốc Tế có thẩm quyền
tài phán bao trùm khắp thế giới và không lệ thuộc vào Hội Đồng Bảo An trong lúc
điều tra cũng như xét xử đối với không biết bao nhiêu tội phạm chống nhân loại
đang sống nhởn nhơ ngoài ṿng pháp luật. Không ai đầy đủ thẩm quyền hơn ông Tổng
Thư Kư Liên Hiệp Quốc Kofi Anann, và ông Anann đă phát biểu trong ngày kết thúc
Hội Nghị Rome 17/7/1998: "Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế đang h́nh thành nhằm cung cấp
những ǵ từ quá lâu được xem là mắt xích bị thiếu trong hệ thống pháp luật quốc
tế, một ṭa án thường trực để xét xử những tội ác liên quan sâu đậm đến nhân
loại và tội ác chiến tranh". Từ Lời Mở Đầu đến hầu hết các Điều căn bản của Quy
Chế Rome 17/7/1998 đă minh định "tính cách độc lập" của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế
Thường Trực đối với Hội Đồng Bảo An và thể hiện "tinh thần" mong muốn thẩm quyền
tài phán của Ṭa Án phải "bao trùm khắp thế giới."
2. Trước hết, Điều 13 minh định Hội Đồng Bảo An có quyền yêu cầu Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực "xét xử" căn cứ vào Chương VII Hiến Chương Liên Hiệp Quốc.
Chương VII trao cho Hội Đồng Bảo An trách vụ duy tŕ "ḥa b́nh và an ninh" thế
giới và Chương VII cũng trao cho Hội Đồng Bảo An quyền thi hành các "biện pháp
trừng phạt" kể cả biện pháp quân sự đối với bất cứ "ai" làm "nguy hại đến ḥa
b́nh và an ninh thế giới" như đă tŕnh bầy ở phần II.
Một mặt khác, Lời Mở Đầu (Preamble) của Quy Chế Rome long trọng minh định:
- Rằng các "tội ác nghiêm trọng" làm "nguy hại ḥa b́nh, an ninh và trật tự thế
giới"; (Recognizing that such grave crimes threaten the peace, security and
well-being of the world);
- Rằng các "tội ác nghiêm trọng" cộng đồng quốc tế quan tâm "phải không được đi
vào t́nh trạng miễn trừng phạt"; (Affirming that the most rserious crimes of
concern to the international community as a whole must go unpunished);
- Rằng để chấm dứt các t́nh trạng này và "v́ lợi ích của thế hệ hiện tại và thế
hệ tương lai" thành lập một Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực độc lập với "hệ
thống tổ chức" của Liên Hiệp Quốc và có thẩm quyền xét xử đối với các "tội ác
nghiêm trọng" cộng đồng quốc tế quan tâm... (Determined to these ends and for
the sake of present and future generations, to establish an independent
permanent International Criminal Court in relationship with the United Nations
system, with jurisdiction over the most serious crimes of concern to the
international community as a whole);...
Trong lúc đó, Điều 10 minh định "không một Điều khoản nào của Phần 2 của Quy Chế
Rome được giải thích giới hạn hay gây thiệt hại bất cứ cách nào đến các nguyên
tắc của luật quốc tế hiện hành". (Nothing in this Part shall be interpreted as
limiting or prejudicing in any way existing or developing rules of international
law). Part 2 gồm 17 Điều (từ Điều 5 đến 21) và có thể coi là những Điều khoản
"căn bản nhất" của Quy Chế Rome, trong đó có Điều 13.
Về các "nguyên tắc của luật quốc tế hiện hành" th́ điển h́nh nhất phải kể tới
nguyên tắc "lănh thổ không được giới hạn quyền của các quốc gia xét xử những tội
phạm nghiêm trọng" do Ṭa Án Quốc Tế trong vụ án nổi tiếng "Lotus case" thiết
lập và được các Ṭa Án Quốc Gia trên thế giới "tái" minh định nhiều lần: Ṭa Án
Quốc Gia Do Thái ngày 11/12/1961 trong vụ án Aldolf Eichmann, Ṭa Án Liên Bang
Hoa Kỳ trong vụ án Manuel Noriega năm 1992 và đặc biệt, Ṭa Án Tối Cao Anh trong
vụ án nổi tiếng Augusto Pinochet làm rung chuyển luật pháp quốc tế năm 2000.
Như thế, căn cứ vào Lời Mở Đầu, Điều 10 và Điều 13 của Quy Chế Rome và các
nguyên tắc của luật quốc tế hiện hành, "tội ác nghiêm trọng" là "hành vi đe dọa
ḥa b́nh, an ninh thế giới" và Hội Đồng Bảo An có thể yêu cầu Ṭa Án H́nh Sự
Quốc Tế Thường Trực "truy tố và xét xử" các hành vi đe doạ này do bất cứ ai và
bất kỳ từ đâu tới. Ngoài ra, nghĩa vụ của các quốc gia hội viên Liên Hiệp Quốc
là "ǵn giữ ḥa b́nh thế giới" và "bảo vệ nhân quyền" v́ "vi phạm nhân quyền"
theo quan niệm phổ quát của cộng đồng quốc tế là "mối đe dọa lớn nhất cho ḥa
b́nh" của thế giới ngày nay. Vậy th́, khi một nước hội viên của Liên Hiệp Quốc
(Việt Nam cộng sản chẳng hạn) bị cáo buộc về các tội ác nhân quyền trầm trọng,
tức "đe dọa ḥa b́nh, an ninh thế giới" và cũng đi ngược lại sự ḍi hỏi phổ quát
"bảo vệ nhân quyền" của cộng đồng thế giới ngày nay, Hội Đồng Bảo An có quyền
truy tố hoặc Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực có quyền xét xử hay phải đợi
quốc gia này phê chuẩn Quy Chế Rome hoặc ủy quyền xét xử cho Ṭa Án, như các
Điều hạn chế đă phân tích trên quy định?
3. Theo Điều 13 (ngoài các nước hội viên Quy Chế Rome và Hội Đồng Bảo An được
phát động tố quyền đối với các "tội ác nghiêm trọng" trước Ṭa Án H́nh Sự Quốc
Tế Thường Trực), Công tố viên của Ṭa Án này có quyền "tự tiến hành việc điều
tra" và đưa ra xét xử các "tội ác nghiêm trọng" do Ṭa Án "tự" phát động tố
quyền qua Công tố viên hay do "nạn nhân khởi tố". Trong trường hợp này, câu hỏi
trên được nhắc lại là "điều kiện phê chuẩn Quy Chế Rome hay ủy quyền xét xử cho
Ṭa Án" có thể nào giới hạn thẩm quyền của Công tố viên theo tinh thần "tội ác
phải bị trừng trị và tội phạm không thể được miễn trừ" của luật pháp quốc tế
hiện hành hay "quyền khởi tố" của nạn nhân đối với các "tội ác nghiêm trọng" là
"mối đe dọa lớn nhất cho ḥa b́nh thế giới" mà kẻ phạm pháp "phải bị truy tố đến
tận cùng trái đất và đem ra xét xử bất cứ ở đâu và bất kỳ lúc nào" của "luật lư"
quốc tế hiện nay?
Về điểm này, Barbara Crossette, bỉnh bút chuyên về luật pháp của nhật báo New
York Times, đă có nhận xét dù Tổng Thống Bush có rút chữ kư của Hoa Kỳ khỏi danh
sách 121 nước ủng hộ cũng thế thôi v́ sẽ "không một quốc gia nào được xem là
ngoài thẩm quyền tài phán của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực. Trên lư
thuyết, người Mỹ, từ hàng viên chức cao cấp nhất trong chính quyền như Bộ Trưởng
Quốc Pḥng hay Bộ Trưởng Ngoại Giao đến người lính Mỹ, đều có thể bị truy tố về
tội h́nh sự (trước Toà Án này). (Bush appers to be removing the signature of the
US from the treaty creating it. Even so, no country is deemed to be outside the
court's jurisdiction. In theory, any American, from a high-ranking official like
the Secretary of Defense or State to a soldier in the field, could be accused of
a crime).
Phải chăng các nhà lập pháp Hoa Kỳ ngăn chặn và phản ứng mạnh mẽ việc thiết lập
Ṭa Án là cũng đă nh́n thấy vấn đề như Barbara Crossette: "Không một nước nào
được tự coi là ngoài thẩm quyền tài phán" của Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường
Trực. Ngay sau khi thấy không thể ngăn cản được cộng đồng quốc tế có khuynh
hướng cương quyết thành lập Ṭa Án H́nh Sự Quốc Tế Thường Trực qua việc 120 nước
đă kư kết ủng hộ Quy Chế Rome ngày 17/7/1998 và lời Mở Đầu đă minh định rằng
"tội ác nghiêm trọng" là "đe dọa ḥa b́nh, an ninh thế giới", rằng "tội ác
nghiêm trọng" là "không được miễn trừng phạt", rằng "chấm dứt sự miễn trừng phạt
các tội ác nghiêm trọng" là "góp phần ngăn chặn các tội ác"... giới bảo thủ
trong Quốc Hội Hoa Kỳ đă hành động quyết liệt để ngăn chặn việc thiết lập Ṭa Án
này. Dân Biểu Tom DeLay và Thượng Nghị Sĩ Jesse Helms đă đệ nạp cùng lúc &#